داستان طولانی تولید عسل در کردستان؛ از شیرینی اقتصاد تا رویای صادرات

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از خبرگزاری فارس استان کردستان؛

پشت هر شیشه عسل اما داستانی طولانی وجود دارد؛ داستان زنبورداری که با تغییر فصل، کوچ می‌کند، با طبیعت زندگی می‌کند و با خطرات و هزینه‌های تولید دست‌وپنجه نرم می‌کند تا محصولی را به دست مصرف‌کننده برساند که کیفیت آن بیش از هر چیز به سلامت طبیعت وابسته است.

به گزارش خبرگزاری فارس از سنندج، امروز که به نام عسل، محصولی کوچک اما پررمزوراز از دل طبیعت، نام‌گذاری شده است، کندوهای کردستان فقط جعبه‌هایی پر از زنبور و عسل نیستند؛ آنها بخشی از اقتصاد روستا، حافظان خاموش مراتع و حلقه‌ای حیاتی در زنجیره کشاورزی‌اند.

استانی که بیش از ۶ هزار و ۷۰۰ زنبورستان فعال دارد، با بیش از ۲۷۳ هزار کلونی مدرن و حدود ۶ هزار کلونی بومی، چشم‌انداز تولید حدود ۲ هزار و ۲۵۰ تن عسل را پیش‌رو دارد؛ اما سؤال مهم اینجاست: آیا کردستان می‌تواند این ظرفیت کم‌نظیر را از «تولید» به «برند»، از «برند» به «بازار» و از «بازار» به «صادرات» تبدیل کند؟

صبح که در ارتفاعات کردستان می‌وزد، پیش از آنکه عطر عسل به مشام برسد، صدای وزوز زنبورها شنیده می‌شود؛ زنبورهایی که میان آویشن، گون و گل‌های کوهی رفت‌وآمد می‌کنند و محصولی می‌سازند که بخشی از هویت طبیعی این سرزمین را با خود به بازار می‌برد.

پشت هر شیشه عسل اما داستانی طولانی وجود دارد؛ داستان زنبورداری که با تغییر فصل، کوچ می‌کند، با طبیعت زندگی می‌کند و با خطرات و هزینه‌های تولید دست‌وپنجه نرم می‌کند تا محصولی را به دست مصرف‌کننده برساند که کیفیت آن بیش از هر چیز به سلامت طبیعت وابسته است.

کردستان امروز یکی از قطب‌های زنبورداری کشور است؛ ظرفیتی که اگر با دانش، فناوری، بسته‌بندی، استانداردسازی و بازاریابی حرفه‌ای همراه شود، می‌تواند سهم بسیار بیشتری از اقتصاد کشاورزی استان را به خود اختصاص دهد.

بر اساس آمارهای اعلام‌شده از سوی سازمان جهاد کشاورزی کردستان، ۶ هزار و ۷۶۴ زنبورستان فعال در استان وجود دارد و کردستان از نظر تعداد زنبورستان‌ها در رتبه دوم کشور قرار گرفته است.

همچنین بیش از ۲۷۳ هزار کلونی مدرن و حدود ۶ هزار کلونی بومی در استان فعال است و پیش‌بینی شده تولید عسل در سال جاری به حدود ۲ هزار و ۲۵۰ تن برسد.

با این حال، یک نکته قابل توجه وجود دارد: کردستان از نظر حجم تولید عسل در رتبه‌های میانی کشور قرار دارد، اما فعالان این حوزه بر ظرفیت کیفی محصول استان تأکید می‌کنند.

همین فاصله میان «حجم تولید» و «کیفیت» می‌تواند فرصت اصلی کردستان باشد؛ زیرا در بازار امروز، صرفاً تولید بیشتر کافی نیست و محصولی برنده است که هویت، شناسنامه، استاندارد و بازار مشخص داشته باشد.

سعدی نقشبندی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان، با اشاره به ظرفیت بالای استان در صنعت زنبورداری اظهار کرد: کردستان با برخورداری از هزاران زنبورستان فعال و تنوع غنی پوشش گیاهی، یکی از قطب‌های مهم تولید عسل باکیفیت در کشور به شمار می‌رود.

وی افزود: در حال حاضر ۶ هزار و ۷۶۴ زنبورستان فعال در سطح استان مشغول فعالیت هستند که این میزان، جایگاه دوم کشور را از نظر تعداد زنبورستان‌ها برای کردستان به همراه داشته است.

نقشبندی با اشاره به تعداد کلونی‌های زنبور عسل در استان بیان کرد: بیش از ۲۷۳ هزار کلونی مدرن و حدود ۶ هزار کلونی بومی در کردستان وجود دارد که در تولید عسل و سایر فرآورده‌های زنبور عسل نقش مهمی دارند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان ادامه داد: با توجه به شرایط اقلیمی و تنوع پوشش گیاهی استان، پیش‌بینی می‌شود میزان تولید عسل در سال جاری به حدود ۲ هزار و ۲۵۰ تن برسد.

وی مراتع غنی، گیاهان دارویی و تنوع گل‌های موجود در مناطق مختلف استان را از ظرفیت‌های مهم تولید عسل مرغوب دانست و گفت: به‌ویژه مناطق دارای مراتع بکر، از جمله بخش‌هایی از سارال، ظرفیت مناسبی برای تولید عسل با کیفیت بالا دارند.

نقشبندی توسعه صنعت زنبورداری را یکی از اولویت‌های بخش کشاورزی استان دانست و گفت: ارتقای دانش فنی زنبورداران، نوسازی و به‌روزرسانی تجهیزات، افزایش بهره‌وری تولید و تقویت برند عسل کردستان در بازارهای داخلی و خارجی از برنامه‌های مهم برای توسعه این بخش است.

وی تأکید کرد: راهبرد سازمان جهاد کشاورزی، توسعه کمی و کیفی صنعت زنبورداری، بهره‌گیری از تجهیزات نوین و ارائه تسهیلات حمایتی است و تلاش می‌شود با افزایش بهره‌وری زنبورستان‌ها و برندسازی محصولات، جایگاه کردستان در تولید عسل مرغوب در سطح ملی و بین‌المللی ارتقا پیدا کند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان همچنین به یک نقش کمتر دیده‌شده زنبورها اشاره کرد و گفت: صنعت زنبورداری علاوه بر تولید عسل، در گرده‌افشانی گیاهان و حفظ تنوع زیستی مراتع استان نقش کلیدی دارد و همین مسئله اهمیت حمایت از این بخش را دوچندان می‌کند.

محمدی‌خواه، مدیرعامل اتحادیه زنبورداران کردستان، با اشاره به وضعیت تولید عسل استان اظهار کرد: بر اساس آمار سالانه، بیش از ۲ هزار تن عسل در کردستان تولید می‌شود.

وی افزود: کردستان از نظر میزان تولید عسل در رتبه‌های ۱۲ و ۱۳ کشور قرار دارد، اما از نظر کیفیت، عسل تولیدشده در استان در زمره عسل‌های برتر کشور قرار دارد.

محمدی‌خواه وضعیت امسال زنبورداری را نیز مناسب ارزیابی کرد و گفت: شرایط جوی و رویش مطلوب گل و گیاه موجب شده وضعیت زنبورداری در سال جاری نسبت به سال گذشته بسیار خوب باشد.

وی بیشترین میزان تولید عسل را مربوط به شهرستان‌های سقز و سنندج عنوان کرد و افزود: وجود مناطق بکر کوهستانی و پوشش گیاهی متنوع از جمله آویشن، گون و دیگر گیاهان کوهی، زمینه تولید عسلی با رنگ، عطر و طعم خاص را فراهم کرده است.

محمدی‌خواه همچنین از ظرفیت استان در تولید ملکه زنبور عسل خبر داد و گفت چند زنبورستان به صورت حرفه‌ای در زمینه تولید و فروش ملکه فعالیت دارند.

مدیرعامل اتحادیه زنبورداران کردستان از ایجاد زنجیره تولید عسل طی دو سال اخیر خبر داد و اظهار کرد: در این زنجیره، حمایت‌هایی در زمینه پرداخت تسهیلات، خرید تضمینی و توافقی، برندسازی و بسته‌بندی انجام شده است.

محمدی‌خواه با تأکید بر اینکه این اقدامات کافی نیست، افزود: توسعه زنجیره تولید عسل در استان به شدت احساس می‌شود.

وی گفت: تلاش می‌شود با ارتقای کیفیت، افزایش نظارت و ایجاد برند مشترک تعاونی‌ها، جایگاه عسل کردستان در بازار داخلی و در آینده بازارهای صادراتی تثبیت شود.

وی همچنین از فعالیت ۱۰ تعاونی زنبورداری در استان خبر داد و اظهار کرد: این تعاونی‌ها در زمینه تأمین نهاده‌ها، فروش محصولات و آموزش زنبورداران نقش محوری دارند.

محمدی‌خواه تأکید کرد: مردم می‌توانند برای تهیه عسل باکیفیت و مطمئن به تشکل‌های زنبورداری و زنبورداران حرفه‌ای در شهرهای مختلف استان مراجعه کنند.

محمدی‌خواه ورود سموم مورد استفاده در بخش کشاورزی به عرصه‌های طبیعی را یکی از مشکلات صنعت زنبورداری دانست و گفت: سموم طی سال‌های اخیر به زنبورستان‌ها و منابع تغذیه زنبورها آسیب زده‌اند.

وی افزایش هزینه‌های تولید را نیز یکی دیگر از چالش‌های اصلی عنوان کرد و افزود: افزایش قیمت شکر، موم، دارو، کندو، تجهیزات و حمل‌ونقل، تأثیر مستقیمی بر قیمت تمام‌شده عسل و حاشیه سود زنبورداران دارد.

مدیرعامل اتحادیه زنبورداران کردستان خواستار اختصاص خط اعتباری ویژه برای زنبورداران شد و اظهار کرد: با توجه به اینکه زنبورداری با سرمایه نسبتاً محدودی قابل ایجاد است، اختصاص خط اعتباری ویژه می‌تواند نقش مهمی در توسعه این صنعت و ارتقای کیفیت تولیدات داشته باشد.

وی همچنین تولید و عرضه مواد دست‌ساز با عنوان عسل را از دیگر مشکلات این حوزه دانست و گفت: عرضه محصولاتی که عسل واقعی نیستند، به تولیدکنندگان و زنبورداران آسیب می‌زند.

محمدی‌خواه درباره صادرات نیز اظهار کرد: با وجود ظرفیت بالای عسل کردستان، نبود زیرساخت‌های لازم موجب شده تاکنون اقدام قابل توجهی در حوزه صادرات انجام نشود و برای حضور جدی در بازارهای خارجی، حمایت بیشتری مورد نیاز است.

وی همچنین دسترسی به داروهای استاندارد را از مطالبات زنبورداران دانست و خواستار تسهیل دسترسی فعالان این حوزه به داروهای مورد نیاز و استاندارد شد.

در روستای «چو» در مریوان، نقله رحمانی، بانوی زنبوردار مریوانی، ۳۰ و چند سالی است که با زنبورها زندگی می‌کند؛ زنی که امروز با حدود ۱۰۰ کندو فعالیت دارد و به گفته خودش، فعالیتش زمینه درآمدزایی برای ۱۱ نفر را فراهم کرده است.

رحمانی از روزهای ابتدایی کار می‌گوید: من هم ابتدا از نزدیک شدن به زنبورهای عسل می‌ترسیدم و اوایل کار بیشتر نیش زنبورها اذیتم می‌کرد، اما پس از مدتی که از زنبورها شناخت پیدا کردم، توانستم به میان زنبورها بروم.

وی رمز موفقیت خود را علاقه، پشتکار و حمایت خانواده می‌داند و معتقد است خانواده در کنار کار باید اولویت داشته باشد.

این بانوی زنبوردار با اشاره به مسیر پرفرازونشیب فعالیت خود می‌گوید: «هیچ‌وقت برای شروع کاری ترس نداشته باشید؛ حتی اگر چندین بار شکست بخورید، با باور، تلاش و همت می‌توان به موفقیت رسید.

داستان رحمانی تنها روایت یک زنبوردار نیست؛ نمونه‌ای از ظرفیتی است که می‌تواند زنان روستایی، خانواده‌ها و جوانان را به سمت کسب‌وکاری نسبتاً کم‌سرمایه اما دانش‌محور هدایت کند.

کردستان برای تبدیل شدن به یک برند ملی در صنعت عسل، بیش از افزایش تعداد کندوها به افزایش بهره‌وری و ارزش افزوده نیاز دارد.

آموزش مستمر زنبورداران در زمینه مدیریت کلنی، انتخاب ملکه، تغذیه، کنترل بیماری‌ها و روش‌های نوین تولید است.

باید مصرف سموم کشاورزی با همکاری جهاد کشاورزی، کشاورزان و زنبورداران مدیریت شود؛ اطلاع‌رسانی پیش از سم‌پاشی و استفاده از روش‌های کم‌خطرتر برای گرده‌افشان‌ها می‌تواند تلفات زنبورها را کاهش دهد.

کنترل آزمایشگاهی و شناسنامه‌دار کردن عسل باید به یک اصل تبدیل شود. درج منطقه تولید، نوع پوشش گیاهی، مشخصات زنبوردار، تار یخ برداشت و شاخص‌های کیفی محصول می‌تواند اعتماد مصرف‌کننده را افزایش دهد.

ایجاد یک برند واحد و نشان جغرافیایی عسل کردستان است؛ تا عسل استان به جای فروش فله‌ای، با هویت مشخص وارد بازار شود.

تشکیل یک کنسرسیوم صادراتی میان تعاونی‌ها و تولیدکنندگان است تا هزینه‌های بسته‌بندی، بازاریابی و ورود به بازارهای خارجی کاهش یابد.

حمایت هدفمند از تولید ملکه، فرآورده‌های جانبی زنبورعسل، بسته‌بندی و فرآوری است تا ارزش اقتصادی این صنعت تنها به فروش عسل خام محدود نماند.

عسل کردستان فقط حاصل تلاش زنبور نیست؛ حاصل پیوند طبیعت، انسان و اقتصاد است. پشت هر شیشه عسل، مرتعی قرار دارد که باید حفظ شود، زنبورداری قرار دارد که باید حمایت شود و زنجیره‌ای اقتصادی قرار دارد که باید از کندو تا بازار و صادرات تکمیل شود.

امروز کردستان هزاران زنبورستان، صدها هزار کلونی، طبیعتی غنی و زنبوردارانی باتجربه دارد؛ آنچه بیش از گذشته به آن نیاز دارد، تبدیل این ظرفیت‌ها به یک برند قدرتمند و قابل اعتماد است.

روز ملی عسل می‌تواند فقط روز تبریک و معرفی یک محصول نباشد؛ می‌تواند نقطه شروع یک تصمیم بزرگ باشد: اینکه عسل کردستان را از یک محصول فله‌ای و محلی به یک کالای شناسنامه‌دار، رقابت‌پذیر و صادرات‌محور تبدیل کنیم.

اگر دانش در کنار زنبوردار قرار گیرد، اگر طبیعت از سموم آسیب‌زا مصون بماند، اگر محصول آزمایش و شناسنامه‌دار شود و اگر بسته‌بندی و صادرات جدی گرفته شود، آن‌وقت ۲ هزار و ۲۵۰ تن عسل، دیگر فقط یک عدد در گزارش‌های آماری نیست؛ سرمایه‌ای است که می‌تواند برای کردستان اشتغال، درآمد، اعتبار و آینده‌ای شیرین‌تر بسازد.

زنبور کوچک است، اما می‌تواند اقتصاد بزرگی برای کردستان بسازد؛ کافی است شیرینی تولید، در مسیر درست به ارزش افزوده تبدیل شود.