روستاهای کردستان؛ از پله‌های پالنگان تا زمین فوتبال دیوزناو

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از خبرگزاری فارس استان کردستان؛

کردستان را باید گاهی از دل روستاهایش دید؛ جایی که کوه و معماری پلکانی، تا طبیعت بکر دیوزناو و آیین‌های کهن هورامان و صنایع‌دستی و طبیعت بکر دست‌به‌دست هم داده‌اند تا روستا، خودش یک مقصد گردشگری باشد.

به گزارش خبرگزاری فارس از سنندج، کردستان را اگر از مسیر شهرها ببینیم، شاید فقط بخش کوچکی از داستان این استان را دیده باشیم؛ بخش مهم‌تر در جاده‌هایی ادامه پیدا می‌کند که به روستاها می‌رسند؛ جایی که معماری، طبیعت، فرهنگ و زندگی روزمره هنوز از هم جدا نشده‌اند.

اینجا در کردستان روستا فقط چند خانه در دل کوه نیست؛ یک مقصد گردشگری است، یک کارگاه صنایع‌دستی، یک زمین کشاورزی، یک سفره محلی و گاهی حتی یک زمین فوتبال که در قاب کوهستان، گردشگر را متوقف می‌کند.

در داده‌های موجود، برای استان یک‌هزار و ۷۹۷ روستا ثبت شده و یک‌هزار و ۶۶۶ روستا دارای جمعیت ثبت‌شده هستند البته برای اعلام آمار نهایی روستاهای ۱۰ شهرستان استان و اینکه امروز چه تعداد از آنها دارای سکنه هستند باید داده رسمی مرکز آمار که مهر امسال قرار است استخراج شود ملاک قرار گیرد.

گردشگر تا وقتی به روستا نرسد، نمی‌تواند طبیعت، معماری، صنایع‌دستی و فرهنگ آن را ببیند؛ بنابراین راه، نخستین حلقه زنجیره گردشگری روستایی است.

آخرین آمار منتشرشده راهداری نشان می‌دهد از مجموع ۶ هزار و ۱۸۳ کیلومتر محورهای روستایی کردستان، ۳ هزار و ۵۵۴ کیلومتر آسفالته است و شاخص آسفالت محورهای روستاهای بالای ۲۰ خانوار به ۷۳ درصد می‌رسد.

در سال‌جاری نیز آسفالت ۹۸ کیلومتر راه روستایی اجرا شده و ۷۸ کیلومتر دیگر در دست اقدام اعلام شده است. در کنار آن، برای توسعه راه‌های روستایی استان در سال ۱۴۰۵ نیز ۱۵۰۰ تن قیر و ۸۰ میلیارد تومان اعتبار پیگیری و اختصاص یافته است.

یعنی مسیر رسیدن به روستاهای گردشگری، خود بخشی از داستان توسعه روستا است؛ هرچه این مسیر ایمن‌تر و مناسب‌تر باشد، فاصله میان ظرفیت روستا و بازار گردشگری کوتاه‌تر می‌شود.

پالنگان؛ وقتی معماری خودش جاذبه می‌شود

کمی که به دل منطقه اورامان برویم، پالنگان چهره دیگری از روستای کردستان را نشان می‌دهد؛ خانه‌هایی که بر شیب کوه نشسته‌اند و بام یک خانه، به حیاط خانه بالاتر تبدیل شده است.

پالنگان تنها به دلیل طبیعت زیبا شناخته نمی‌شود؛ بافت پلکانی و منظر فرهنگی آن در فهرست آثار ملی ثبت شده و در محدوده منظر فرهنگی هورامان نیز در فهرست جهانی یونسکو قرار گرفته است.

اما شاید مهم‌تر از معماری، زندگی جاری در همین بافت باشد؛ لباس کردی، زبان اورامی، موسیقی، آیین‌ها، جشن‌ها، غذاهای محلی، ماهی، عسل و محصولات روستایی همه بخشی از تجربه‌ای هستند که گردشگر در پالنگان لمس می‌کند.

البته پالنگان و دیوزناو تنها نمونه‌های این معماری نیستند. در بخش‌هایی از کردستان، خانه‌ها با سنگ و در هماهنگی با شیب کوه ساخته شده‌اند؛ معماری‌ای که هم با اقلیم سازگار است و هم بخشی از هویت تاریخی منطقه محسوب می‌شود.

روستاهایی مانند اورامان تخت، آویهنگ، ژاورود و دیگر روستاهای تاریخی نیز ظرفیت‌هایی از جنس طبیعت، معماری و فرهنگ دارند.

در چنین مناطقی، یک خانه قدیمی، یک کوچه باریک، یک بام سنگی، صدای دف، لباس کردی، موسیقی محلی یا حتی یک غذای سنتی می‌تواند بخشی از بسته گردشگری باشد؛ به شرط آنکه توسعه گردشگری به قیمت از بین رفتن هویت روستا تمام نشود.

گردشگر روستایی فقط منظره نمی‌خواهد؛ راه مناسب، معبر، خدمات، اقامت، اینترنت، بهداشت و زیرساخت هم لازم است.

در کردستان تاکنون طرح هادی در ۷۲۰ روستای بالای ۲۰ خانوار در یک تا سه فاز اجرا شده و شاخص عملکردی استان در این بخش حدود ۵۴ تا ۵۵ درصد اعلام شده است. همچنین مطالعات طرح هادی در ۱۳۱۵ روستای بالای ۲۰ خانوار انجام شده و برای ۲۸۰ نقطه جغرافیایی روستایی پروژه آسفالت معابر تعریف شده است.

در سال ۱۴۰۵ نیز اجرای طرح هادی در ۲۵۶ روستا در دستور کار قرار گرفته است.

این اعداد یک پیام روشن دارند: ظرفیت گردشگری روستا زمانی به اقتصاد تبدیل می‌شود که زیرساخت از جاذبه عقب نماند.

در پالنگان، گردشگر وقتی یک گیوه، جاجیم یا محصول دست‌بافت می‌خرد، فقط سوغات نمی‌برد؛ بخشی از اقتصاد یک خانواده روستایی را با خود همراه می‌کند.

کردی‌دوزی، جاجیم‌بافی، کلاش‌بافی و ارغوان‌بافی از صنایع‌دستی معرفی‌شده برای پالنگان است و بخشی از این محصولات به‌عنوان سوغات در اختیار گردشگران قرار می‌گیرد.

این ظرفیت در بسیاری از روستاهای کردستان قابل تکرار است؛ از بافته‌های سنتی و پوشاک کردی تا محصولات غذایی، عسل، لبنیات، گیوه، صنایع چوبی و دست‌ساخته‌هایی که می‌توانند به جای فروش صرف در بازارهای شهری، مستقیماً در مقصد گردشگری عرضه شوند.

اگر گردشگری قرار است به ماندگاری جمعیت روستایی کمک کند، یکی از مسیرهای آن همین است؛ پول گردشگر باید در روستا بچرخد.

اگر پالنگان با خانه‌های پلکانی و معماری‌اش شناخته می‌شود، دیوزناو در سروآباد تصویری متفاوت از جذابیت روستاهای کردستان ساخته است.

اینجا یک زمین فوتبال در میان کوه‌ها و بافت پلکانی روستا قرار گرفته؛ تصویری که سال‌هاست در فضای گردشگری و رسانه‌ای مورد توجه قرار گرفته است.

ساختار پلکانی خانه‌ها، طبیعت اورامانات، پوشش محلی و زبان و فرهنگ مردم، در کنار زمین فوتبال، تصویری ساخته که نشان می‌دهد گاهی یک عنصر کاملاً روزمره هم می‌تواند به جاذبه گردشگری تبدیل شود.

این یعنی گردشگری روستایی الزاماً ساختن یک جاذبه جدید نیست؛ گاهی کافی است آنچه مردم سال‌هاست دارند، درست معرفی و حفاظت شود.

پالنگان، اورامان تخت، سلین، ژیوار، بلبر، دیوزناو، آویهنگ، دولاب، نگل و هویه از جمله روستاهای شاخص گردشگری کردستان هستند که هرکدام بخشی از ظرفیت طبیعی و فرهنگی این استان را روایت می‌کنند.

اورامان تخت، سلین، ژیوار و بلبر نیز در قلب منطقه هورامان، ترکیبی از کوهستان، معماری پلکانی، رودخانه و فرهنگ کهن را پیش روی گردشگران می‌گذارند.

آویهنگ، دولاب، نگل و هویه نیز با طبیعت، بافت روستایی، میراث فرهنگی و ظرفیت‌های بومی خود می‌توانند بخشی از مسیر گردشگری روستایی استان باشند؛ ظرفیتی که اگر با اقامتگاه‌های بوم‌گردی، معرفی صنایع‌دستی، فروش محصولات محلی و زیرساخت مناسب همراه شود، می‌تواند گردشگری را از چند مقصد شناخته‌شده به شبکه‌ای گسترده از روستاهای کردستان گسترش دهد.

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها در آینده روستاهای کردستان این است که چگونه می‌توان گردشگر را از «بازدیدکننده» به «حامی اقتصاد روستا» تبدیل کرد.

پالنگان نمونه قابل توجهی از این پیوند است؛ فعالیت‌هایی مانند فروش محصولات کشاورزی و دامی، صنایع‌دستی، پذیرایی، اقامت، راهنمایی گردشگران و فعالیت‌های مرتبط با شیلات، بخشی از اقتصاد گردشگری آن را شکل داده‌اند و حتی گزارش‌های محلی از بازگشت برخی جوانان مهاجرت‌کرده برای فعالیت در این حوزه خبر می‌دهند.

پس گردشگری روستایی فقط عکس گرفتن از یک منظره نیست؛ اگر زنجیره آن کامل شود، می‌تواند اشتغال بسازد، صنایع‌دستی را زنده نگه دارد، محصولات محلی را به بازار برساند و انگیزه ماندن را افزایش دهد.

امروز، ۱۵ مهرماه، روز روستا و عشایر است؛ روزی که می‌توان به جای نگاه کردن به روستا فقط از دریچه آمار، آن را به‌عنوان بخشی از آینده توسعه کردستان دید.

روستاهای کردستان یک طرف ماجرا، طبیعت و معماری و فرهنگ و صنایع‌دستی دارند و طرف دیگر، نیازمند راه، زیرساخت، خدمات، اشتغال و جمعیت پایدار هستند.

پالنگان با پله‌های سنگی‌اش، دیوزناو با زمین فوتبالش، روستاهای اورامانات با معماری‌شان و ده‌ها روستای دیگر با موسیقی، صنایع‌دستی، غذا، کشاورزی و آیین‌هایشان، هرکدام یک روایت متفاوت دارند.