اورامان در شور شیرین انارچینی؛ برداشت ۲۱ هزار تن یاقوت سرخ

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از خبرگزاری فارس استان کردستان؛

پاییز که از راه می‌رسد، اورامان لباس سرخ بر تن می‌کند؛ شاخه‌ها زیر بار انار خم می‌شوند، دست‌ها به یاری طبیعت می‌شتابند و دیگ‌های آتش، عطر رب انار را در کوچه‌باغ‌ها می‌پراکنند؛ اینجا برداشت انار فقط چیدن یک محصول نیست، روایت زنده سنتی است که هنوز در قلب زاگرس نفس می‌کشد.

به گزارش خبرگزاری فارس از سنندج، اینجا پایان هیاهوی جهان است؛ بهشتی که نقشه ندارد، باید عطرش را نفس بکشی و سرخی‌اش را به تماشا بنشینی.

گاهی خوشبختی همین‌قدر ساده است؛ میان باغ‌های پلکانی هورامان، جایی که شاخه‌ها زیر سنگینی انارهای سرخ خم شده‌اند و دست‌های باغداران، یاقوت‌های آویخته را یکی‌یکی از آغوش درخت می‌چینند.

صدای برخورد انارها با سبدها، خش‌خش برگ‌ها و تق‌تق چوب‌هایی که بر پشت انارها می‌کوبند، موسیقی پاییز اینجاست؛ دانه‌های سرخ از دل پوست بیرون می‌ریزند، گونی‌های سفید از عصاره انار رنگ می‌گیرند و قطره‌های سرخ، آرام‌آرام در ظرف‌ها جاری می‌شوند.

اینجا هورامان است؛ جایی که پاییز را نه فقط با چشم، که با تمام وجود می‌توان لمس کرد؛ در سرخی دانه‌های انار، گرمای آتش و دستانی که برکت زمین را به طعم ماندگار زندگی تبدیل می‌کنند.

پاییز که به اورامان می‌رسد، باغ‌ها رنگ دیگری به خود می‌گیرند؛ انگار دستی نامرئی، میان شاخه‌های درختان، هزاران چراغ سرخ روشن کرده است.

درختان انار، گویی تمام سال را برای همین روزها صبوری کرده‌اند؛ شاخه‌هایشان از سنگینی میوه‌ها خم شده و دست‌های باغداران، یکی پس از دیگری به سوی یاقوت‌های سرخ دراز می‌شود. اینجا هر انار، فقط یک میوه نیست؛ سهمی از زحمت باغدار، برکتی از خاک و آبی است که در دل این سرزمین جریان دارد.

در گوشه‌ای دیگر از باغ، صدای برخورد چوب با پوست انارها به گوش می‌رسد؛ تق‌تق‌هایی آهنگین که انگار موسیقی مخصوص فصل برداشت در اورامان است. انارها برای دان شدن آماده‌اند. دانه‌های سرخ و آبدار، زیر ضربه‌های حساب‌شده چوب از پوست جدا می‌شوند و در ظرف‌ها و گونی‌های سفیدرنگ جای می‌گیرند.

دست‌ها بی‌وقفه مشغول کارند؛ یکی انار را می‌شکافد، دیگری دانه‌ها را جدا می‌کند و آن یکی گونی سفید را برای گرفتن عصاره آماده نگه می‌دارد. فشار دست‌ها بر دانه‌های انار، قطره‌های سرخ‌رنگ را جاری می‌کند؛ آب اناری که از دل دانه‌ها بیرون می‌تراود، حاصل صبر و تلاش آدم‌هایی است که خوب می‌دانند برای رسیدن به طعم ناب، باید از دل زحمت گذشت.

گونی‌های سفید کم‌کم رنگ می‌گیرند؛ قطره‌های سرخ از میان بافت گونی عبور می‌کنند و عصاره انار در ظرف‌ها جمع می‌شود. رنگ سرخ آب انار در برابر سفیدی گونی‌ها، تصویری چشم‌نواز می‌سازد؛ تصویری که شاید در هیچ قاب هنری نتوان تمام عطر و حس آن را به تصویر کشید.

اما قصه انار در اورامان به چیدن و دان کردن ختم نمی‌شود. آن سوی باغ، دیگ‌ها بر آتش نشسته‌اند؛ شعله‌ها آرام زیر دیگ زبانه می‌کشند و عصاره انار، رفته‌رفته به جوش می‌آید.

بخار گرم از دهانه دیگ‌ها بالا می‌رود و بوی ترش و شیرین انار در فضای اطراف می‌پیچد. گاهی دستی برای هم زدن محتویات دیگ پیش می‌رود و گاهی چشم‌هایی با دقت غلظت رب را می‌سنجند. اینجا زمان، معنای دیگری دارد؛ کسی برای رسیدن به رب انار عجله نمی‌کند. باید پای دیگ ماند، آتش را مهار کرد و صبورانه منتظر ماند تا آب انار، آرام‌آرام غلیظ شود و به رب خوش‌رنگ و خوش‌عطر تبدیل شود.

رب انار، حاصل یک فرایند ساده نیست؛ روایت ساعت‌ها کار، گرمای آتش و تجربه‌ای است که از مادران و مادربزرگان به نسل‌های بعد رسیده است. طعمی که بعدها در سفره‌های کردی، کنار غذاهای محلی و در دل دورهمی‌های خانوادگی، یادآور پاییز و باغ‌های انار خواهد بود.

در کنار رب، آب انار و دیگر فرآورده‌های خانگی نیز بخشی از محصول باغ‌ها را به خود اختصاص می‌دهند؛ فرآورده‌هایی که به این میوه فرصت می‌دهند تا فراتر از روزهای برداشت، در زندگی مردم حضور داشته باشد.

پشت این تصاویر دلنشین و این رسم‌های دیرینه، ظرفیت اقتصادی قابل‌توجهی نهفته است؛ ظرفیتی که آمارهای بخش کشاورزی کردستان نیز آن را تأیید می‌کند.

سعید نقشبندی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کردستان، با اشاره به ظرفیت تولید انار در استان اظهار کرد: سطح زیر کشت باغات انار کردستان حدود یک‌هزار و ۲۵۳ هکتار است و سالانه بیش از ۲۱ هزار و ۲۵۲ تن محصول از این باغات برداشت می‌شود.

وی با بیان اینکه متوسط عملکرد تولید انار در استان حدود ۱۶.۹۵ تن در هکتار است، افزود: شهرستان کامیاران با ۶۵۷.۸ هکتار و سروآباد با ۵۰۱ هکتار، بیشترین سطح زیر کشت انار استان را به خود اختصاص داده‌اند و شهرستان‌های سنندج، بانه و مریوان نیز از دیگر مناطق تولیدکننده این محصول هستند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان با اشاره به فعالیت یک‌هزار و ۸۲۵ بهره‌بردار در زمینه تولید انار گفت: بخش عمده محصول تولیدی به‌صورت تازه‌خوری مصرف و در بازارهای مختلف عرضه می‌شود و بخشی نیز به روش‌های سنتی و خانگی به فرآورده‌هایی همچون رب انار، آب انار و لواشک تبدیل می‌شود.

نقشبندی ادامه داد: حدود ۳۰ درصد انار تولیدی استان به سایر استان‌های کشور، به‌ویژه استان‌های همجوار و تهران، ارسال می‌شود که نشان‌دهنده ظرفیت این محصول برای حضور در بازارهای فراتر از مرزهای استان است.

با وجود این حجم از تولید و ظرفیت باغداری، بخش عمده فرآوری انار کردستان همچنان به شیوه‌های سنتی و خانگی انجام می‌شود؛ همان دیگ‌هایی که بر آتش می‌جوشند و همان دست‌هایی که با تجربه سال‌ها کار، انار را به رب و آب انار تبدیل می‌کنند.

اما پشت این سنت دیرینه، فرصتی بزرگ برای سرمایه‌گذاری و ایجاد ارزش افزوده قرار دارد؛ فرصتی که اگر با راه‌اندازی واحدهای صنعتی و نیمه‌صنعتی فرآوری، بسته‌بندی استاندارد و توسعه سردخانه‌ها همراه شود، می‌تواند سهم بیشتری از ارزش اقتصادی محصول را نصیب باغداران کند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان، حمایت از راه‌اندازی واحدهای فرآوری رب انار، آب انار، کنسانتره و لواشک، جذب سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و تعاونی‌های باغداران و ارائه تسهیلات بانکی کم‌بهره را از زمینه‌های مهم توسعه این بخش عنوان کرد.

وی همچنین توسعه سردخانه‌های استاندارد و اشتراکی، ایجاد زیرساخت‌های سورتینگ و درجه‌بندی، بسته‌بندی مناسب، کاهش هزینه‌های انرژی و نگهداری و فراهم کردن مراکز جمع‌آوری و عرضه محصول را از نیازهای مهم این حوزه دانست.

به گفته نقشبندی، آموزش باغداران در زمینه روش‌های نوین تولید، نگهداری، بهداشت و بسته‌بندی، توسعه بازاریابی و برندسازی، ایجاد بازارهای جدید داخلی و خارجی و تکمیل زنجیره تولید تا عرضه نیز می‌تواند به افزایش درآمد باغداران و کاهش ضایعات کمک کند.

انار در کردستان تنها محصول یک فصل نیست؛ پشت هر دانه سرخ آن، ظرفیت اشتغال، درآمد خانوارهای روستایی، رونق باغداری و امکان شکل‌گیری کسب‌وکارهای کوچک و بزرگ قرار دارد.

کامیاران و سروآباد با گستره باغ‌های انار خود، می‌توانند به کانون‌های مهم تولید و فرآوری این محصول در استان تبدیل شوند؛ به شرط آنکه فاصله میان تولید و بازار با سرمایه‌گذاری، زیرساخت و برنامه‌ریزی اصولی کوتاه‌تر شود.

در اورامان اما هنوز صدای چیدن انارها از شاخه‌ها به گوش می‌رسد؛ سبدها پر می‌شوند، چوب‌ها بر پوست انارها می‌کوبند، گونی‌های سفید از عصاره سرخ رنگ می‌گیرند و دیگ‌ها بر آتش می‌جوشند.

خورشید آرام‌آرام پشت کوه‌های زاگرس پنهان می‌شود، اما گرمای آتش زیر دیگ‌ها سیاه همچنان پابرجاست. عطر رب انار در هوا می‌پیچد و دست‌های خسته باغداران، آخرین دانه‌های سرخ را برای فرآوری آماده می‌کنند.

اینجا پاییز را نمی‌توان فقط با برگ‌های زرد و هوای خنک شناخت؛ پاییز اورامان، سرخی انارهایی است که از دل خاک و رنج باغداران به بار نشسته‌اند؛ یاقوت‌هایی که اگرچه فصل برداشتشان کوتاه است، اما طعمشان تا مدت‌ها در کام زندگی می‌ماند.