مرزبندی هنر در برابر نفوذ؛ معماری جدید فضای فرهنگی ایران

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از پایگاه خبری راه دانا کردستان؛

به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در پی تصویب کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه»، فضای فرهنگی و هنری ایران با تحولی ساختاری و چالش‌برانگیز روبرو شده است. محور اصلی این چالش، ماده ۲۷ این طرح است که با تعیین شرایط جدید برای تولیدات هنری و محدود کردن فعالیت‌های بین‌المللی، بحث‌های گسترده‌ای را در میان سیاست‌گذاران و هنرمندان برانگیخته است.

ماده ۲۷ این طرح، مرزهای جدیدی را برای فعالیت‌های هنری و فرهنگی ترسیم می‌کند. طبق این ماده، هرگونه تولید یا فعالیت هنری که بدون مجوز انجام شود یا ارتباط آن با «کارگزار بیگانه» احراز گردد، با محدودیت‌های شدید مواجه خواهد بود.

این مصوبه برای تخلفات در این حوزه، دو نوع مجازات اصلی در نظر گرفته است:

محرومیت از فعالیت: ممنوعیت فعالیت‌های هنری برای دوره‌های مشخص. جریمه‌های مالی سنگین: اعمال جریمه‌های نقدی قابل توجه برای تولیدات غیرمجاز یا دارای نفوذ بیگانه.

در راستای اجرای این ماده، فرآیند نظارتی مشخص شده است؛ به گونه‌ای که اگر «ضابط» (نهادهای نظارتی) حین فرآیند تولید، مستنداتی مبنی بر وقوع تخلف ارائه دهد، دادستان موظف است از ادامه تولید اثر جلوگیری کرده و پرونده را جهت رسیدگی به مراجع بازپرسی ارسال نماید.

یکی از مهم‌ترین تغییرات ناشی از این مصوبه، تغییر در قواعد حضور هنرمندان ایرانی در خارج از کشور است. بر اساس نسخه جدید، فعالیت‌های بین‌المللی دیگر تنها یک امر هنری نیست، بلکه یک امر «منوط به مجوز» محسوب می‌شود.

شرکت در جشنواره‌های هنری خارجی. دریافت هرگونه گواهی، مدرک یا نشان دولتی از نهادهای خارجی. اجرای آثار هنری (شامل فیلم، مستند، تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی) در خارج از مرزهای کشور.

این مصوبه در حالی تصویب می‌شود که پیش از این نیز چالش‌های مربوط به ارسال آثار به جشنواره‌های خارجی وجود داشته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از آثار سینمایی (خواه با مجوز یا بدون مجوز) بدون رعایت دقیق ضوابط داخلی، به جشنواره‌های بین‌المللی فرستاده شده‌اند.

آثاری همچون «یک تصادف ساده»، «کمدی الهی»، «بی‌داد» و «برادران لیلا» از جمله نمونه‌هایی هستند که در سال‌های گذشته بحث‌های مربوط به رعایت ضوابط را ایجاد کرده بودند.

مورد اخیر (فیلم بی داد): یکی از حاشیه‌سازترین موارد اخیر، فیلم «بی داد» بود؛ اثری که علیرغم داشتن مجوز ساخت داخلی، به دلیل انتشار تصاویری بدون حجاب و ارسال به جشنواره کن، موجی از بحث‌ها را در فضای رسانه‌ای ایجاد کرد.

نهادهای سینمایی، در رأس آن‌ها خانه سینما، نسبت به این طرح هشدار داده‌اند. محورهای اصلی اعتراضات عبارتند از: کاهش آزادی بیان، محدودیت‌ها در حوزه فرهنگ و هنر. ابهام در مفاهیم، ابهام در تعاریفی نظیر «سیاه‌نمایی» که می‌تواند منجر به تفسیرهای سلیقه‌ای شود. پیامدهای اجتماعی،  نگرانی از ایجاد «خودسانسوری» در میان هنرمندان، تضعیف قدرت نقد اجتماعی و در نهایت افزایش شکاف میان جامعه و بدنه هنر.

موافقان این طرح، آن را نه ابزاری علیه هنر، بلکه راهکاری برای قانونمندسازی می‌دانند. استدلال آن‌ها بر این پایه است که ارتباطات فرهنگی با خارج باید دارای چارچوب قانونی باشد، هدف، جلوگیری از تبدیل ظرفیت‌های هنری به ابزاری برای نفوذ بیگانگان است. مسئله اصلی، اصل نظارت است، مشروط بر اینکه «مصادیق جرم» و «ضمانت‌های اجرایی» به شکلی دقیق تعریف شوند تا از تفسیرهای سلیقه‌ای جلوگیری شود.