کردستان ۱۴۰۵/۰۸/۰۹ ۱۰:۵۷ زخم کشت سیب زمینی بر دشت های ممنوعه کردستان ادامه

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از پایگاه خبری بین‌المللی کردپرس؛

به گزارش کرد پرس، باد پاییزی دشت های ممنوعه قروه را در بر گرفته… هنوز آن طور که باید باران نباریده و سردی هوا هم نم برداشته… در زمین های زارعی تا چشم کار می کند این گونی های رنگی هستند که به ردیف پشت سر هم پر می شوند از محصولی که شیره جان زمین را مکیده و حالا از دل خاک بیرون زده و به برداشت رسیده… سیب زمینی، محصولی که در بازار عرضه و تقاضا روی یک ترازو میزان نمی شود و همیشه عرضه آن بیشتر از تقاضاست.

کارگران در زمین های زراعیِ خانه کرده در دشت های ممنوعه مشغول چیدن سیب زمینی از دل خاک هستند و نگاهشان به کشاورز است که تعدادی سیب زمینی را برداشته و با دقت آن ها را زیر و رو می کند. کشاورزی که سیب زمینی ها را در دست گرفته و لبخند رضایت را به نگاهت می پاشد. «امسال به خاطر هشدار بارندگی، زودتر از موعد اقدام به برداشت کردیم و اگه می بینی سیب زمینی ها پوست نگرفتن به خاطر همینِ که زودتر از موعد خودشون چیده شدن». کشاورز این را که می گوید خم می شود و پاچه های گِلی شلوارش را می تکاند و به سمت کامیون ها می رود. کامیون هایی که گونی های سیب زمینی را بار می زنند و هرکدام راهی انبار و سردخانه می شوند.

کشت سیب زمینی مازاد بر نیاز

قروه و دهگلان را به عنوان قطب کشاورزی به ویژه سیب زمینی معرفی می کنند. دو شهرستانی که با همین القاب و عناوین به سمت ویرانی پیش می روند. این دو شهرستان روی دشت های ممنوعه ای قرار گرفته اند که به دلیل برداشت از منابع زیرزمینی برای همین کشاورزی، با فرونشست و فروچاله و خشکسالی و بی آبی روبرو شده و با وجود هشدار برای تشدید بی آبی اما همچنان چاه های آب کار می کنند و برداشت ها انجام و سیب زمینی کشت و چاه های جدید حفر و آبخوان ها با سرعتی باورنکردنی خالی می شوند و در این بین نه تشنگی زمین به چشم می آید و نه زمین سوخته ای که با مادرکشی به نسل های آینده می رسد… هیچکدام زیر ذره بین نمی روند و تنها تولید است که به بهانه امنیت غذایی به چشم متولیان خوش می نشیند.

تولیدی که گرچه به گفته مدیر امور زراعت جهاد کشاورزی کردستان نسبت به سال قبل کاهش داشته اما همچنان ۶۴ درصد از این محصول مازاد بر نیاز استان تولید شده؛ همچنین مطابق سخنان «فرزاد مرادی» متوسط عملکرد تولید سیب زمینی در کردستان ۴۱ تن عنوان شده در حالی که متوسط عملکرد تولید این محصول در کشور ۳۹ تن است و همین نشان از وضعیت نابسامان عرضه و تقاضای این محصول پرآب بر دارد.

براساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی استان، در سال زراعی جاری ۸ هزار و ۱۰۷ هکتار از اراضی آبی در دو شهرستان قروه و دهگلان زیر کشت سیب زمینی رفته که از این میزان سهم شهرستان قروه بیش از ۳ هزار هکتار بوده که پیش بینی شده بیش از ۱۲۰ هزارتن سیب زمینی برداشت شود.

برداشتی که نتیجه ای جز خشکسالی و افزایش تنش آبی نخواهد داشت...

از نبود نظارت تا منفعت طلبی و بازی سیاسی

به دنبال مقصر گشتن بعد از وضعیت بغرنجی که پیش آمده دیگر راه چاره نیست. چه آن زمانی که بعد از انقلاب اجازه حفر چاه داده شد و کشور را تبدیل کردند به آبکش و چه حالا که بدون نظارت و مسئولیت پذیری همچنان چاه ها حفر و برداشت ها آن هم بی رویه انجام می شود، در هر حالت مقصر تنها یک شخص و یک نهاد نبوده و نیست بلکه از منفعت طلبی کشاورز گرفته تا بی تدبیری جهاد کشاورزی و امور آب و سیاسی بازی نمایندگان مجلس… همه و همه در این مادرکشی دست داشته و دارند.

با این وجود اما اگر نظارت بر امور درست و مطابق قانون انجام می شد شاید دیگر کشاورز روی سراشیبی منفعت طلبی نمی افتاد و یا نمایندگان مجلس برای برد سیاسی خود، آب را بازیچه نمی کردند. مسئله مهمی که یکی از کشاورزان قروه هم به آن اشاره دارد. «مظفر غلامی» کشاورزی که سال هاست انواع محصولات مختلف را کشت می کند، معتقد است «اگر امور آب و سازمان های نظارتی به درستی وظایف خود را انجام و نظارت می کردند و هرکسی به سهم خود قانع می بود، دیگر شاهد این وضعیت نبودیم که برای آب بمانیم... ».

به گفته او مشکل از کشت اضافه و برداشت بی رویه آب و چاه های غیرمجاز است. «بگذارید نمونه بارزی در این باره بگویم. نقشه هوایی از زمین یکی از همین کشاورزان قروه گرفته شده… این کشاورز ۲۴ هکتار مجوز دارد اما بسیار بیشتر از این میزان کشت کرده، بروند بررسی کنند و خودشان ببینند که چقدر کشت اضافه دارد؟ نقشه هوایی نشان می دهد میزان کشت اضافه را… اینجا اگر کارشناسان جهاد و امور آب درست پیش بروند میزان دقیق کشت اضافه را باید مطابق نقشه هوایی بگویند. اما آیا این کار را کرده اند؟

یا کشاورزی هست که مجوز گلخانه گرفته اما نه تنها گلخانه احداث نکرده بلکه با همان مجوز گلخانه و با آبی که برای گلخانه در نظر گرفته شده اقدام به کشت سیب زمینی کرده…! خب این موارد را باید نظارت داشته و جلوگیری کنند. چرا این کار را نمی کنند؟! برای چنین کشاورزانی اقدام قضایی انجام نمی دهند اما برای کشاورزانی که اندک کشت اضافه دارند بلافاصله پرونده تشکیل می دهند. خب این تبعیض ها نه درست است و نه عادلانه.

مشکل این کشور نبود نظارت و بازرسی است. در این سال ها کجا شده بگویند فلانی تخلف کرد و جلوی آن گرفته شد؟! هرکسی تخلف کرد.. رفت و تمام… نه بازخواستی شد و نه مجازات».

«غلامی» نسبت به تطمیع کارشناسان نظارتی هم هشدار داد. «وقتی از نبود نظارت می گوییم فوراً پاسخ می دهند که کارشناسان ما رفته اند و بررسی کرده اند. ما هم می گوییم بله رفته اند اما آیا آن نظارت درست را داشته اند؟ از کجا معلوم تطمیع نشده باشند؟ آیا واقعیت را گزارش می کنند»؟

او همین طور از دخالت نمایندگان مجلس در این زمینه هم انتقاد کرد. «ما چند سال پیش به همراه شورای تأمین وقت به بازدید از یکسری چاه های کشاورزی و زمین های زراعی رفتیم. در این بازدید دیدیم که کشاورز هفتاد هکتار کشت اضافه کرده اما نماینده وقت در آن زمان با خیانت تمام جلوی نظارت و بازرسی ها را گرفت و نگذاشت با متخلفان برخورد قضایی شود».

آیا الگوی کشت درست اجرا می شود؟

از سال ۱۴۰۱ الگوی کشت با هدف و دستورالعمل خاصی به استان ها ابلاغ می شود. یکی از اهداف اصلی الگوی کشت کاهش مصرف آب هست و ساده ترین تعریف از الگوی کشت «کاشت محصول مناسب در مکان و زمان مناسب» است.

با این وصف با وجود مشخص بودن دستورالعمل الگوی کشت اما دیده می شود که چنین موردی به درستی اجرا نشده و تنها برای رفع تکلیف نام آن به زبان متولیان جهاد کشاورزی می آید چرا که اگر الگوی کشت رعایت می شد نباید حالا دهگلان و قروه روی دشت های ممنوعه نفس نفس بزنند و چاه های اضافه با برداشت های بی رویه عریان باشند.

اجرای الگوی کشت اگر طبق اصول می بود قطعاً دشت چاردولی به مکان ریزگرد تبدیل نمی شد.

تکرار فاجعه فامنین در قروه و دهگلان

سال هاست در نقشه های مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی هواشناسی کشور دو شهرستان قروه و دهگلان با افزایش مساحت خشکسالی مواجه هستند و در هر ماه و هر دوره بر این میزان مساحت خشکسالی افزوده می شود. با این وجود اما متولیان امر نه تنها جلوی این افزایش مساحت خشکسالی را نمی گیرند بلکه خود عامل اضافه شدن آن هم هستند.

وقتی کشت سیب زمینی آن هم مازاد بر نیاز استان سند افتخار مسئولان جهاد کشاورزی می شود طبیعی است که دشت های ممنوعه قروه و دهگلان به فرونشست نزدیک تر شوند. همان دشت هایی که روزگاری پرآب و سرسبز بودند؛ درست همانند دشت فامنین در همدان که روزگاری دشتی غنی از آب بود اما با تکیه بر کاشت سیب زمینی و دیگر محصولات آب  بر، دیگر خبری از آن سرسبزی و منابع آبی نیست و حاصل این کشت و برداشت محصولات آب بر چیزی نیست جز افت شدید سطح آب زیرزمینی، نشست زمین و شکاف های عمیق خاکی که نصیب این شهرستان شده… دشت فامنین امروز تبدیل شده به کویری با ریزگرد و آلودگی… فاجعه ای که مطابق هشدار تمامی کارشناسان و صاحب نظران به زودی برای قروه و دهگلان هم تکرار خواهد شد اگر برداشت ها از آبخوان ها را متوقف نکنند.

امنیت غذایی به قیمت مرگ آب

دو کامیون پر از سیب زمینی به سمت سردخانه حرکت می کنند. ماشین سیب زمینی چین داخل زمین می چرخد و ردیف به ردیف گیاه سیب زمینی را از دل خاک می کشد و به دنبال آن کارگران مشغول برداشتن سیب زمینی ها می شوند.

کشاورز کلاه سایه گیرش را از سرش بر می دارد. دستی به سرش می کشد و دوباره کلاه را جای خودش می گذارد. او می گوید نباید به نام امنیت غذایی هر طور دلمان می خواهد پیش برویم و از آب و خاک استفاده بی رویه کنیم. «مظفر غلامی» سواستفاده از روند امنیت غذایی را ظلم و ناعادلانه می داند. «همه ما تولید و امنیت غذایی را انجام می دهیم منتهی یکی قانونی تولید دارد و یکی هم غیرقانونی و از راه تخلف. حالا شما بگویید اینجا کدام تولید امنیت بیشتری دارد؟ آنکه طبق قانون و بدون تخلف پیش می رود یا آنکه با هزاران تخلف، تولید خود را می کند و تنها به فکر درآمد خویش است و دیگران را نمی بیند»؟

به گفته او استفاده نامتعارف و نامتعادل از زمین و چاه باعث افت آبخوان ها شده و برداشت اصولی آب در منطقه صورت نمی گیرد و با این روند آب تمام می شود. «مطمئن باشید که در آینده ما برای آب آشامیدنی به مشکل خواهیم خورد چه برسد برای آب کشاورزی! جالب اینجاست که امروزه همین چاه داران متخلف می گویند چون آب تمام می شود پس ما تمام تلاشمان را بکنیم و پول در بیاوریم برای آینده خودمان در حالی که با این کار پدر مردم را در می آورند و نسل آینده را بیچاره می کنند».

«غلامی» منفعت طلبی و جاه طلبی عده ای به اصطلاح کشاورز را عامل نابودی زندگی نسل های آینده عنوان کرد. «با این وضع پیش رو فردا آبی برای نسل بعدی نمی ماند. چرا؟ چون عده ای می خواستند به قیمت نابودی زمین و آب و خاک، بیشتر داشته باشند».

باد پاییزی سوز سردی بر پیکر زمین کشاورزی انداخته و در جدال با خورشید سرعت می گیرد. خاک زیر پایت نرم است و سیب زمینی ها روی این خاک منتظر برداشتند… برداشتی که در نهایت به فصل بی آبی و روزگار خشکسالی می رسد.

* گزارش و عکس: زیبا امیدی فر