به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از پایگاه خبری بین‌المللی کردپرس؛
به گزارش کردپرس، محمد افشار در گفت‌وگو با آژانس ولات درباره کتاب تازه خود، تفاوت میان سنت‌های ترانه‌خوانی و دنگ‌بژی، تنوع روایت‌های موسیقایی در بوتان و ضرورت تبدیل موسیقی شفاهی کُردی به منابع مکتوب و دانشگاهی سخن گفت.
محمد افشار سال ۱۹۸۴ در جزیره (جیزره) متولد شد و فعالیت‌های موسیقایی خود را سال ۱۹۹۸ در استانبول آغاز کرد. او دوره کارشناسی را در رشته موسیقی‌شناسی و دوره کارشناسی ارشد را در رشته موسیقی به پایان رساند.
بخش عمده پژوهش‌های افشار به موسیقی کُردی، فرهنگ موسیقایی منطقه بوتان و سنت دنگ‌بژی اختصاص دارد. او در سال ۲۰۱۲ آلبوم «لِیس» را منتشر کرد و دو سال بعد مجموعه شعر «Ramûsanên Xesandî» را به چاپ رساند. کتاب «ترانه‌های کُردها با کلام و نت» نیز سال ۲۰۲۳ از او منتشر شد و اکنون کتاب تازه‌اش، «ترانه‌های بوتان با کلام و نت»، در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.
افشار گفت پژوهش‌هایش را از منطقه بوتان آغاز کرده و در کتاب تازه خود ۱۱۵ ترانه را با نت موسیقی ثبت کرده است. برخی از این ترانه‌ها در میان مردم شناخته‌شده‌اند و شماری دیگر در جریان سفرها و گفت‌وگوهای مستقیم او با دنگ‌بژها گردآوری شده‌اند.
او گفت: «می‌خواهم در همه مناطق کار کنم. هنگامی که دوره کارشناسی ارشدم را می‌گذراندم، آرشیوی جمع‌آوری کردم و این نخستین گام من در این مسیر بود. خودم اهل بوتان هستم و گویش این منطقه را نیز می‌فهمم؛ این موضوع برایم یک امتیاز بود. ازآنجاکه ترانه‌خوانان و دنگ‌بژهای منطقه را می‌شناختم، به‌آسانی توانستم با آنان ارتباط برقرار کنم و از دانش و روایت‌هایشان بهره ببرم.»
به گفته افشار، ترانه‌های کُردی مستقیماً از رویدادها، تجربه‌ها و سرگذشت‌هایی سرچشمه می‌گیرند که در بطن زندگی مردم روی داده‌اند؛ به همین دلیل یک ترانه ممکن است روایت‌ها و گونه‌های متعددی داشته باشد.
او توضیح داد: «اگر ترانه‌ای را در مرکز شرناخ بشنوید و سپس همان ترانه را در روستایی در فاصله ۱۰ کیلومتری گوش کنید، متوجه تفاوت میان روایت‌ها می‌شوید. گاهی حتی ملودی نیز تغییر می‌کند. این تفاوت‌ها به جنس صدای ترانه‌خوان و دنگ‌بژ، طبیعت منطقه و احساسات آنان بستگی دارد.»
افشار افزود منطقه بوتان در مطالعات موسیقایی تا اندازه‌ای در حاشیه مانده بود و او کوشیده است با این پژوهش، بخشی از غنای موسیقایی آن را آشکار و ثبت کند.
افشار با اشاره به آغاز فعالیت‌های موسیقایی خود در سال ۱۹۹۸ یادآوری کرد که در آن سال‌ها خواندن ترانه‌های کُردی می‌توانست به بازداشت هنرمندان منجر شود.
او گفت: «امروز امکاناتی در اختیار داریم و تا جایی که بتوانیم از آنها استفاده خواهیم کرد. امیدوارم هنرمندان و دوستانی که به این حوزه علاقه دارند، کتاب را تنها از منظر موسیقی بررسی نکنند و از دیدگاه جامعه‌شناسی و موسیقی‌شناسی نیز به آن بنگرند.»
افشار تأکید کرد ثبت ترانه‌ها تنها به هنرمندان مربوط نیست، بلکه با حافظه و فرهنگ تمام جامعه پیوند دارد: «وقتی کارم را آغاز کردم، چنین متن‌هایی وجود نداشت و با دشواری‌های زیادی روبه‌رو شدم. بسیاری از ترانه‌های کُردی نت‌نویسی نشده بودند و این خلأ بزرگی بود. امروز به مرحله‌ای رسیده‌ایم که می‌توانیم آنها را بنویسیم و از این بابت خوشحال و سربلندیم.»
او همچنین بر ضرورت تشخیص تفاوت میان «استران‌بژی» یا ترانه‌خوانی و «دنگ‌بژی» تأکید کرد و گفت: «امروز ترانه‌خوانی یک چیز است و دنگ‌بژی چیز دیگری؛ این دو سنت را باید از یکدیگر تفکیک کرد.»
افشار درباره محدوده جغرافیایی کتاب گفت جزیره از نظر سیاسی و تاریخی به‌عنوان پایتخت منطقه بوتان شناخته می‌شود و این جایگاه را تا دوران بدرخان نیز حفظ کرده بود. به گفته او، مرزهای تاریخی و فرهنگی بوتان بسیار گسترده‌تر از تقسیم‌بندی‌های اداری امروز بوده‌اند: «در این پژوهش، ترانه‌های منطقه بهدینان را به مجموعه اضافه نکردم. محدوده کارم را از پل جزیره تا خابور، از روبوسکی تا خابور دودویان و از رود بوتان تا مرکز سیرت در نظر گرفتم. در تعیین محدوده پژوهش، مرزهای طبیعی و مسیر آب‌ها را مبنا قرار دادم.»
افشار گفت کسانی که ترانه می‌خوانند، در حقیقت فرهنگ، هنر، ادبیات، تاریخ و تجربه‌های اجتماعی جامعه خود را روایت می‌کنند.
او افزود: «ترانه‌های کُردی حقیقت خود را از بنیان‌های جامعه کُردی می‌گیرند. ازآنجاکه این آثار کمتر به‌صورت مکتوب ثبت شده‌اند، اغلب نادیده گرفته می‌شوند. ما به‌عنوان جامعه کُرد سال‌ها با انکار نظام‌مند روبه‌رو بودیم؛ اما امروز امکاناتی داریم و می‌توانیم بخشی از این کمبودها را جبران کنیم.»
این پژوهشگر موسیقی کُردی با اشاره به تحول موسیقی در گذر زمان گفت ترانه‌های دهه ۱۹۹۰ با آثاری که امروز تولید می‌شوند یکسان نیستند؛ زیرا زمانه، مناسبات اجتماعی و ابزارهای تولید و انتشار موسیقی تغییر کرده‌اند.
افشار در کتاب «ترانه‌های بوتان با کلام و نت» برای هر ترانه امکان شنیدن نسخه صوتی را نیز فراهم کرده است. او در پایین صفحات کدهای QR قرار داده تا خوانندگان بتوانند با تلفن همراه خود به نمونه صوتی ترانه‌ها دسترسی پیدا کنند و هم‌زمان با خواندن کلام و نت، اجرای آنها را نیز بشنوند: «اکنون در عصر دیجیتال زندگی می‌کنیم. کسانی که کتاب را می‌خوانند، می‌توانند با تلفن همراه کد را باز کنند و به ترانه گوش دهند.»
افشار هدف بعدی خود را پژوهش درباره ویژگی‌های ریتمیک و فولکلوریک ترانه‌های همه مناطق کردستان و ثبت آنها در قالب ادبیاتی منسجم و علمی عنوان کرد: «هدفم این است که این پژوهش در آینده به داده و منبعی برای موسیقی کُردی تبدیل شود. اکنون زمانه دیجیتال است و باید زبان و دانش کُردی را در عرصه علمی گسترش دهیم.»
افشار در پایان تأکید کرد چنین آثاری باید به منابعی برای مطالعات دانشگاهی و نگارش پایان‌نامه‌ها و رساله‌های علمی درباره موسیقی کُردی تبدیل شوند: «می‌خواهم این کتاب ابزاری باشد تا پژوهش‌ها و رساله‌های بیشتری به زبان کُردی نوشته شوند. خدمتی که می‌خواهم انجام دهم، ثبت و علمی‌کردن همین میراث است.»