لزوم تبدیل مسابقات قرآن به نقطه آغاز فعالیت‌های منظم

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از خبرگزاری ایکنا کردستان؛

مسجد در فرهنگ اسلامی تنها مکانی برای برگزاری نماز و مناسک عبادی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های تربیتی، فرهنگی و اجتماعی جامعه به‌شمار می‌رود؛ پایگاهی که می‌تواند زمینه انس نسل نوجوان و جوان با قرآن کریم و پرورش استعدادهای قرآنی را فراهم کند. در این میان، کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با برخورداری از ظرفیت گسترده در شهرها و روستاها، نقش مهمی در شناسایی و هدایت این استعدادها دارند و مسابقات قرآنی مدهامتان نیز یکی از بسترهای تحقق این هدف است.

با این حال، یکی از موضوعات مهم در ارزیابی چنین رویدادهایی، میزان تأثیرگذاری آن‌ها بر فعالیت‌های قرآنی مساجد در طول سال است؛ اینکه آیا مسابقات به شکل‌گیری گروه‌های منسجم و جلسات مستمر قرآنی منجر می‌شود یا فعالیت برخی کانون‌ها تنها در آستانه برگزاری رقابت‌ها رونق می‌گیرد؟

استان کردستان با برخورداری از نزدیک به ۶۰۰ کانون فرهنگی هنری مسجد که بخش قابل توجهی از آن‌ها در مناطق روستایی فعالیت دارند، از ظرفیت گسترده‌ای برای توسعه فعالیت‌های قرآنی برخوردار است؛ ظرفیتی که شناسایی، ساماندهی و حمایت از آن می‌تواند به تقویت جریان قرآنی در مساجد استان کمک کند. در همین راستا، ایکنا در گفت‌وگویی با بهزاد کیامهر، مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی ـ هنری مساجد استان کردستان، وضعیت مشارکت کانون‌ها در هجدهمین دوره مسابقات مدهامتان، ظرفیت‌های قرآنی استان، چالش‌های پیش‌روی فعالیت‌های قرآنی و برنامه‌های مورد نیاز برای استمرار این فعالیت‌ها را بررسی کرده است.

در مرحله شهرستانی هجدهمین دوره مسابقات قرآنی مدهامتان، نزدیک به ۴۲ کانون فرهنگی هنری مساجد استان مشارکت داشتند که پس از برگزاری رقابت‌ها، چهار گروه از کانون‌های استان به مرحله استانی راه پیدا کردند. هر گروه با حضور ۹ نفر تشکیل شده بود و در مجموع حدود ۳۶ نفر از اعضای کانون‌های فرهنگی هنری مساجد در مرحله استانی این دوره از مسابقات حضور یافتند. این میزان مشارکت نشان‌دهنده ظرفیت کانون‌های مساجد استان در حوزه فعالیت‌های قرآنی است. البته هدف ما صرفاً حضور در مسابقات و کسب رتبه نیست، بلکه تلاش می‌کنیم از این فرصت برای شناسایی استعدادهای قرآنی نوجوانان و جوانان و فراهم کردن زمینه رشد و پرورش آن‌ها استفاده کنیم.مقایسه میزان مشارکت در دوره‌های مختلف، یکی از شاخص‌های مهم برای ارزیابی روند فعالیت‌های قرآنی کانون‌هاست. در این زمینه باید علاوه بر تعداد ثبت‌نام‌کنندگان، به میزان حضور واقعی شرکت‌کنندگان، تنوع شهرستان‌های مشارکت‌کننده و استمرار فعالیت‌های قرآنی نیز توجه کنیم. در دوره جاری تلاش شده است زمینه حضور گروهی اعضای کانون‌ها فراهم شود و مسابقات از حالت رقابت صرفاً فردی فاصله بگیرد. برای ارزیابی دقیق میزان رشد مشارکت نیز لازم است آمار ثبت‌نام و حضور شرکت‌کنندگان در دو دوره با یکدیگر مقایسه شود. آنچه اهمیت دارد، تبدیل این استقبال به فعالیت‌های قرآنی مستمر در سطح مساجد است.

در این دوره، شهرستان سنندج بیشترین میزان مشارکت را در مرحله شهرستانی به خود اختصاص داد. البته ظرفیت قرآنی استان محدود به مراکز شهری نیست و در بسیاری از مناطق روستایی نیز فعالان و علاقه‌مندان قرآنی حضور دارند. استان کردستان نزدیک به ۶۰۰ کانون فرهنگی هنری مسجد دارد که بخش قابل توجهی از این کانون‌ها در مناطق روستایی فعالیت می‌کنند. این گستردگی ظرفیت ارزشمندی برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی است و نشان می‌دهد مساجد روستایی نیز می‌توانند در شناسایی و پرورش استعدادهای قرآنی نقش مؤثری داشته باشند. البته برای تقویت حضور کانون‌های روستایی در رقابت‌های قرآنی، باید زمینه دسترسی آن‌ها به امکانات آموزشی، مربیان متخصص و برنامه‌های حمایتی بیشتر فراهم شود تا استعدادهای این مناطق نیز فرصت معرفی و شکوفایی پیدا کنند.

یکی از ویژگی‌های ارزشمند فعالیت گروهی این است که اعضا در کنار رقابت، همکاری و تعامل را نیز تجربه می‌کنند. در فعالیت‌های تیمی، افراد صرفاً به‌دنبال کسب رتبه فردی نیستند، بلکه برای رسیدن به یک هدف مشترک تلاش می‌کنند و همین موضوع می‌تواند به تقویت روحیه همدلی، مسئولیت‌پذیری و کار جمعی در میان اعضا منجر شود. از سوی دیگر، فعالیت گروهی زمینه ارتباط بیشتر نوجوانان و جوانان با یکدیگر و شکل‌گیری هسته‌های قرآنی در مساجد را فراهم می‌کند. این رویکرد می‌تواند مدیران کانون‌ها را نیز به سمت برنامه‌ریزی منسجم‌تر و شناسایی استعدادهای مختلف اعضا سوق دهد. البته برای اینکه این تغییر رویکرد اثرگذاری واقعی داشته باشد، لازم است گروه‌ها پس از پایان مسابقات نیز فعالیت خود را ادامه دهند و به مجموعه‌هایی پویا و مستمر تبدیل شوند.

نمی‌توان درباره همه کانون‌ها یک نگاه یکسان داشت. در برخی مساجد، جلسات و گروه‌های قرآنی از گذشته فعال بوده‌اند و شرکت در مسابقات مدهامتان در واقع فرصتی برای ارائه دستاوردهای این فعالیت‌هاست. در مقابل، ممکن است در برخی کانون‌ها نیز با هدف حضور در مسابقات، گروه‌هایی تشکیل شده باشند که این موضوع به‌خودی‌خود اتفاق مثبتی است؛ به شرط آنکه فعالیت آن‌ها پس از مسابقات متوقف نشود. نگاه ما باید به سمتی باشد که مسابقات به نقطه آغاز فعالیت‌های منظم قرآنی تبدیل شود، نه نقطه پایان آن. ایجاد جلسات هفتگی، برنامه‌های آموزشی و ارتباط مستمر میان اعضا می‌تواند این هدف را محقق کند.

شناسایی استعدادها زمانی ارزشمند است که با حمایت و برنامه‌ریزی برای رشد آن‌ها همراه باشد. صرف معرفی افراد مستعد یا انتخاب برگزیدگان نمی‌تواند به‌تنهایی زمینه پیشرفت آنان را فراهم کند. در این مسیر، باید استعدادهای شناسایی‌شده به مربیان و جلسات تخصصی قرآنی معرفی شوند و زمینه حضور آن‌ها در دوره‌های آموزشی، محافل قرآنی و برنامه‌های فرهنگی فراهم شود. همچنین ارتباط میان کانون‌های فعال و استفاده از ظرفیت قاریان، حافظان و مربیان باتجربه استان می‌تواند به تقویت این روند کمک کند. تلاش ما باید این باشد که استعدادهای شناسایی‌شده در مسابقات، پس از پایان رقابت‌ها نیز ارتباط خود را با مسجد و فعالیت‌های قرآنی حفظ کنند و مسیر رشد آن‌ها با حمایت کانون‌ها و مجموعه‌های قرآنی ادامه پیدا کند.

کردستان از ظرفیت انسانی قابل توجهی در حوزه فعالیت‌های قرآنی برخوردار است و فعالان قرآنی متعددی در مساجد و کانون‌های فرهنگی - هنری استان مشغول فعالیت هستند. در حال حاضر نزدیک به ۶۰۰ کانون فرهنگی - هنری مسجد در استان فعالیت دارند که بخش قابل توجهی از آن‌ها در مناطق روستایی مستقر هستند. این شبکه گسترده می‌تواند زمینه مناسبی برای جذب کودکان، نوجوانان و جوانان به فعالیت‌های قرآنی باشد. البته باید میان تعداد کانون‌های فعال و تعداد اعضای فعال گروه‌های قرآنی تفاوت قائل شد. در حال حاضر آمار تفکیک‌شده و دقیقی از تعداد افرادی که به‌صورت مستمر در گروه‌های قرآنی همه کانون‌های استان فعالیت می‌کنند، در اختیار نداریم و ساماندهی این اطلاعات می‌تواند به برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای توسعه فعالیت‌های قرآنی کمک کند.

فعالیت‌های قرآنی در برخی مناطق با چالش‌هایی روبه‌روست که از جمله آن‌ها می‌توان به کمبود مربیان متخصص، محدودیت منابع مالی، نبود امکانات و تجهیزات آموزشی و دشواری دسترسی به دوره‌های تخصصی اشاره کرد. در مناطق روستایی، این مسائل گاهی پررنگ‌تر است؛ زیرا ممکن است یک کانون از ظرفیت و انگیزه لازم برای فعالیت برخوردار باشد، اما به دلیل نبود مربی یا امکانات آموزشی نتواند برنامه‌های خود را به شکل مستمر اجرا کند. بنابراین حمایت از کانون‌ها باید متناسب با شرایط و نیازهای هر منطقه صورت بگیرد و برای کانون‌های روستایی نیز سازوکارهای ویژه‌ای در نظر گرفته شود تا فاصله امکانات آموزشی میان مناطق شهری و روستایی کاهش پیدا کند.

برای رسیدن به وضعیت مطلوب، هنوز به تقویت زیرساخت‌ها نیاز داریم. نمی‌توان انتظار داشت فعالیت‌های قرآنی بدون حضور مربیان توانمند، منابع آموزشی مناسب و حمایت مالی استمرار پیدا کند. یکی از ضرورت‌ها، استفاده از ظرفیت مؤسسات قرآنی، فعالان این حوزه و مربیان باتجربه برای آموزش اعضای کانون‌هاست. همچنین باید زمینه حمایت از کانون‌هایی که به‌صورت مستمر در این حوزه فعالیت می‌کنند، فراهم شود تا بتوانند برنامه‌های خود را با ثبات بیشتری دنبال کنند. تقویت ارتباط میان ستاد کانون‌های مساجد، دستگاه‌های فرهنگی و مجموعه‌های قرآنی استان نیز می‌تواند در استفاده بهتر از امکانات موجود و رفع بخشی از مشکلات مؤثر باشد.

بانوان از ظرفیت‌های ارزشمند فعالیت‌های قرآنی در مساجد هستند و باید زمینه حضور و نقش‌آفرینی مؤثرتر آن‌ها فراهم شود. برگزاری جلسات تخصصی، دوره‌های آموزشی متناسب با گروه‌های سنی مختلف و استفاده از مربیان توانمند خانم می‌تواند به افزایش مشارکت آنان کمک کند. همچنین باید به استعدادهای قرآنی دختران نوجوان توجه ویژه‌ای داشته باشیم و شرایطی ایجاد کنیم که بتوانند در کنار آموزش، در اجرای برنامه‌ها و فعالیت‌های قرآنی کانون‌ها نیز نقش‌آفرینی کنند. در مسابقات مدهامتان نیز حضور بخش بانوان در کنار آقایان، فرصت مناسبی برای معرفی توانمندی‌های قرآنی دختران و بانوان عضو کانون‌ها فراهم کرده است و باید این ظرفیت در برنامه‌های مستمر کانون‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.

مهم‌ترین مسئله در این زمینه تغییر نگاه به فعالیت قرآنی است. قرآن نباید تنها در مناسبت‌های خاص یا هنگام برگزاری مسابقات محور برنامه‌های مساجد قرار بگیرد، بلکه باید در زندگی روزمره مسجد و برنامه‌های تربیتی آن جایگاه ثابتی داشته باشد. برای تحقق این هدف، لازم است جلسات منظم آموزش و تلاوت قرآن، برنامه‌های تدبر در آیات، محافل انس با قرآن و فعالیت‌های متناسب با علاقه و نیاز نسل نوجوان و جوان در کانون‌ها برگزار شود. همچنین استفاده از روش‌های جذاب آموزشی، بهره‌گیری از ظرفیت مربیان جوان و مشارکت دادن خود نوجوانان در اجرای برنامه‌ها می‌تواند به استمرار حضور آن‌ها کمک کند. اگر فعالیت قرآنی با نیازها و علایق نسل جدید پیوند بخورد، زمینه ماندگاری آن نیز بیشتر خواهد شد.

شناسایی استعدادهای قرآنی نباید به فضای داخلی کانون‌ها محدود شود. این استعدادها سرمایه‌های فرهنگی استان هستند و باید زمینه معرفی و بهره‌گیری از توانمندی آن‌ها در سطح گسترده‌تری فراهم شود. تعامل با آموزش‌ و پرورش، دانشگاه‌ها، مؤسسات قرآنی و سایر مجموعه‌های فرهنگی می‌تواند فرصت‌های بیشتری برای حضور و فعالیت این افراد ایجاد کند. برگزاری محافل مشترک، برنامه‌های قرآنی و استفاده از ظرفیت نوجوانان و جوانان مستعد در مناسبت‌ها و رویدادهای فرهنگی از جمله زمینه‌هایی است که می‌توان در این مسیر دنبال کرد. در این زمینه، تقویت ارتباط میان کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و مراکز آموزشی و فرهنگی استان می‌تواند به معرفی استعدادهای جدید و ایجاد فرصت‌های بیشتر برای رشد و فعالیت آن‌ها منجر شود.

این پرسش یکی از موضوعات اساسی در ارزیابی فعالیت‌های قرآنی است. ما نباید استمرار فعالیت گروه‌های قرآنی را به برگزاری یک مسابقه وابسته کنیم. مسابقات می‌توانند انگیزه ایجاد کنند و فرصتی برای ارزیابی توانمندی‌ها باشند، اما اصل فعالیت باید در طول سال جریان داشته باشد. اگر یک گروه قرآنی تنها در زمان برگزاری مسابقات فعال باشد، نمی‌توان از شکل‌گیری یک جریان پایدار قرآنی در آن کانون سخن گفت. بنابراین باید جلسات منظم، برنامه‌های آموزشی، محافل قرآنی و ارتباط میان گروه‌های فعال به‌عنوان بخشی از برنامه مستمر کانون‌ها تعریف شود. در واقع، مدهامتان باید نقش محرک و تقویت‌کننده فعالیت‌های قرآنی را ایفا کند و نه اینکه تنها مناسبت فعالیت اعضای کانون‌ها در این حوزه باشد.

رویکرد ما باید تقویت فعالیت‌های ریشه‌ای و مستمر در کانون‌های فرهنگی - هنری مساجد باشد. در این مسیر، شناسایی کانون‌های دارای ظرفیت قرآنی، حمایت از گروه‌های فعال، استفاده از مربیان متخصص و توسعه فعالیت‌ها در مناطق کمتر برخوردار اهمیت زیادی دارد. با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از کانون‌های استان در مناطق روستایی فعالیت می‌کنند، توجه به این مناطق و فراهم کردن زمینه دسترسی آن‌ها به برنامه‌های آموزشی و حمایتی باید از اولویت‌های فعالیت‌های قرآنی باشد. همچنین تلاش می‌کنیم با بهره‌گیری از ظرفیت نهادها و مجموعه‌های قرآنی استان، زمینه اجرای برنامه‌های آموزشی و تربیتی را در کانون‌ها فراهم کنیم. هدف نهایی این است که هر کانون فرهنگی - هنری مسجد بتواند متناسب با ظرفیت و امکانات خود، یک جریان فعال و مستمر قرآنی داشته باشد؛ جریانی که نوجوانان و جوانان را با مفاهیم قرآن مأنوس کند و زمینه رشد استعدادهای آنان را فراهم آورد.