واکسن آنفلوآنزا در پیچ تأخیر؛ وزارت بهداشت پاسخ دهد

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از پایگاه خبری راه دانا کردستان؛

به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در آستانه فصل افزایش بیماری‌های تنفسی، تأمین واکسن آنفلوآنزا در ایران به یکی از جدی‌ترین آزمون‌های سیاست‌گذاری سلامت تبدیل شده است. وزارت بهداشت می‌گوید سفارش‌گذاری واکسن از ماه‌ها قبل انجام شده، اما تأخیر تولیدکنندگان خارجی، افزایش قیمت، مشکلات انتقال پول و دشواری حمل‌ونقل، روند تأمین را مختل کرده است.

اکنون حدود یک میلیون دوز واکسن از منابعی مانند چین و روسیه برای معاونت‌های بهداشت در حال تأمین است، درحالی‌که وضعیت عرضه در داروخانه‌ها همچنان به تأمین ارز و نهایی شدن فرآیند واردات وابسته مانده است.

فصل آنفلوآنزا برای نظام سلامت پدیده‌ای غیرمنتظره نیست. میزان تقریبی مصرف واکسن، گروه‌های در معرض خطر و زمان مورد نیاز برای خرید و واردات آن، از ماه‌ها قبل قابل برآورد است.

با این حال، تا امروز، وزارت بهداشت هنوز جزئیات کاملی درباره شبکه توزیع، مراکز عرضه، سهم استان‌ها و شیوه دسترسی گروه‌های هدف منتشر نکرده است.

آنچه اعلام شده، بیشتر شامل زمان‌بندی کلی و احتمال ورود محموله‌هاست؛ نه برنامه‌ای دقیق که مردم بر اساس آن بدانند چه زمانی، از کجا و با چه شرایطی می‌توانند واکسن دریافت کنند.

این وضعیت پرسش مهمی را پیش روی وزارت بهداشت قرار می‌دهد: چرا تأمین واکسن برای یک نیاز فصلی و قابل پیش‌بینی، به مرحله‌ای رسیده است که هنوز درباره منبع واردات، تأمین ارز و چگونگی توزیع تصمیم‌گیری می‌شود؟

وزیر بهداشت ۱۰ شهریور درباره تأمین واکسن آنفلوآنزا گفت وزارتخانه برای تهیه آن تلاش می‌کند، اما شرایط تحریم و محدودیت‌های موجود بر روند تأمین اثر گذاشته است.

اکبر عبداللهی‌اصل، مدیرکل دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو، نیز اعلام کرده است سفارش‌گذاری و انعقاد قرارداد برای تأمین واکسن مورد نیاز معاونت‌های بهداشت و داروخانه‌ها از ماه‌ها قبل انجام شده بود.

به گفته او، تولیدکنندگان اصلی واکسن‌های شناخته‌شده، از جمله Vaxigrip و Influvac، برخلاف برنامه زمان‌بندی با تأخیر در تولید و افزایش قیمت مواجه شده‌اند. مشکلات نقل‌وانتقال مالی، تحریم و حمل‌ونقل نیز این تأخیر را برای ایران تشدید کرده است.

این توضیحات، علت اختلال در مراحل پس از سفارش‌گذاری را تا حدی روشن می‌کند؛ اما درباره نحوه مدیریت این ریسک‌ها پاسخ کاملی ارائه نمی‌دهد.

اگر احتمال تأخیر تولیدکننده خارجی وجود داشته، چرا قراردادها به‌گونه‌ای تنظیم نشده‌اند که کشور به یک یا چند مسیر محدود وابسته نباشد؟ چرا تأمین‌کننده جایگزین زودتر وارد فرآیند نشده است؟ و آیا برای چنین شرایطی ذخیره یا برنامه اضطراری وجود داشته است؟

سازمان غذا و دارو اعلام کرده است حدود یک میلیون دوز واکسن از منابع مختلف، از جمله چین و روسیه، برای معاونت‌های بهداشت در حال تأمین است.

بر اساس اعلام این سازمان، این واکسن‌ها قرار است در اختیار افراد واجد شرایط قرار گیرند. با این حال، هنوز مشخص نیست تعداد دقیق محموله‌های واردشده از هر کشور چقدر است، واکسن‌ها چگونه میان استان‌ها توزیع می‌شوند و افراد مشمول باید برای دریافت آن به کدام مراکز مراجعه کنند.

این ابهام در شرایطی ایجاد شده که وزارت بهداشت بر اولویت گروه‌های پرخطر تأکید دارد. اولویت‌بندی بدون اعلام دستورالعمل روشن، ممکن است به برداشت‌های متفاوت در استان‌ها و سردرگمی مردم منجر شود.

وزارت بهداشت باید پیش از آغاز توزیع، فهرست گروه‌های هدف، مراکز عرضه و فرآیند دریافت واکسن را به شکل رسمی و عمومی منتشر کند.

وضعیت واکسن داروخانه‌ای از این هم نامشخص‌تر است. سازمان غذا و دارو اعلام کرده پیشنهادهایی از چین، روسیه و تعداد محدودی از کشورهای اروپایی دریافت شده، اما این پیشنهادها هنوز قطعی نیستند.

قیمت ارزی و ریالی محموله‌های جدید نیز احتمالاً از سال‌های گذشته بیشتر خواهد بود. نهایی شدن واردات به تأمین ارز و ارائه ضمانت‌های کیفی وابسته است.

در چنین شرایطی، شهروندان هنوز از قیمت نهایی، تعداد واکسن قابل عرضه و داروخانه‌های توزیع‌کننده اطلاع مشخصی ندارند. نبود این اطلاعات، علاوه بر افزایش نگرانی، می‌تواند تقاضای هیجانی ایجاد کند و دسترسی گروه‌هایی را که در اولویت پزشکی قرار دارند، دشوارتر سازد.

اطلاع‌رسانی درباره واکسن نباید پس از ورود محموله آغاز شود. مردم باید پیش از شروع توزیع بدانند چه محصولی، با چه قیمتی و از چه مسیری در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد.

هم‌زمان با دشواری واردات، تولید داخلی واکسن آنفلوآنزا نیز در سال جاری متوقف شده است.

به گفته سازمان غذا و دارو، واکسن داخلی طی سه سال گذشته تولید و عرضه شد، اما استقبال از آن کمتر از نمونه‌های وارداتی بود. در نتیجه، بخشی از تولید داخلی با تقاضای کافی مواجه نشد، منقضی شد و خسارت قابل توجهی به تولیدکننده وارد کرد؛ این اتفاق در نهایت به توقف تولید داخلی در سال جاری انجامید.

کاهش استقبال مردم، یکی از دلایل اعلام‌شده برای این توقف است؛ اما پاسخ به این مسئله نباید فقط به رفتار مصرف‌کننده محدود شود. واکسن محصولی فصلی و دارای تاریخ مصرف محدود است و تولید آن بدون برآورد دقیق نیاز، برنامه خرید و بازار مشخص، ریسک بالایی دارد.

پرسش اصلی این است که آیا پیش از آغاز تولید، تعهدی برای خرید محصول داخلی وجود داشت؟ اگر محصول داخلی از نظر نهادهای مسئول مجاز و قابل استفاده بود، چرا سازوکاری برای جلوگیری از انباشت و انقضای آن طراحی نشد؟

ترجیح بخشی از مردم به واکسن‌های وارداتی را نمی‌توان نادیده گرفت، اما نمی‌توان توقف تولید داخلی را تنها نتیجه انتخاب مصرف‌کنندگان دانست.

اعتماد عمومی به محصول داخلی نیازمند اطلاع‌رسانی علمی، شفافیت درباره کیفیت، دسترسی مناسب و سیاست حمایتی پایدار است. تولیدکننده نیز برای ادامه فعالیت به خرید قابل پیش‌بینی و برنامه مشخص توزیع نیاز دارد.

اگر از یک سو مردم به مصرف محصول داخلی توصیه شوند و از سوی دیگر، تولیدکننده بدون تضمین بازار فعالیت کند، احتمال تکرار انقضا و زیان اقتصادی بالا خواهد بود.

تولید داخلی زمانی می‌تواند وابستگی کشور را کاهش دهد که در کنار آن، برنامه‌ای برای خرید، توزیع، ارزیابی کیفیت و اعتمادسازی وجود داشته باشد.

وزارت بهداشت اعلام کرده است واکسن آنفلوآنزا برای همه افراد جامعه ضرورت یکسان ندارد و افراد دارای ریسک بالاتر باید در اولویت دریافت قرار گیرند.

افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای یا ضعف سیستم ایمنی، بیماران پیوندی، مبتلایان به سرطان و بیماران دارای بیماری‌های مزمن تنفسی، بسته به شرایط پزشکی، باید درباره دریافت واکسن با پزشک مشورت کنند. زنان باردار و کودکان نیز ممکن است بر اساس وضعیت فردی در گروه‌های اولویت‌دار قرار گیرند.

با این حال، تصمیم‌گیری درباره اولویت‌ها باید بر اساس دستورالعمل رسمی انجام شود، نه برداشت‌های متفاوت مراکز درمانی یا اخبار پراکنده. وزارت بهداشت باید روشن کند گروه‌های هدف چگونه شناسایی می‌شوند و برای دریافت واکسن باید به کجا مراجعه کنند.

تأثیر تحریم بر انتقال پول، ارتباط با شرکت‌های خارجی و حمل‌ونقل قابل انکار نیست؛ اما تحریم نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی همه ابهام‌های موجود باشد.

مدیریت یک نیاز فصلی، مستلزم داشتن چند مسیر تأمین، قراردادهای جایگزین، برآورد دقیق مصرف، بودجه‌ریزی به‌موقع و حمایت از تولید داخلی است.

اگر تأخیر یک تولیدکننده خارجی یا مشکل انتقال ارز بتواند برنامه تأمین کشور را مختل کند، باید درباره میزان تاب‌آوری زنجیره تأمین دارو و واکسن نیز پاسخ روشنی ارائه شود.

وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو برای روشن شدن وضعیت باید درباره این موارد توضیح دهند:

• سفارش‌گذاری واکسن دقیقاً در چه تاریخی انجام شده است؟

• چه میزان از واکسن سفارش‌داده‌شده در موعد مقرر تحویل نشده است؟

• چرا مسیرهای جایگزین پیش از رسیدن به فصل مصرف فعال نشدند؟

• یک میلیون دوز واکسن چگونه میان استان‌ها توزیع خواهد شد؟

• گروه‌های واجد شرایط برای دریافت واکسن به کدام مراکز مراجعه کنند؟

• واکسن داروخانه‌ای چه زمانی و با چه قیمتی عرضه خواهد شد؟

• کیفیت و اصالت واکسن‌های وارداتی چگونه بررسی می‌شود؟

• برنامه وزارت بهداشت برای احیای تولید داخلی در سال آینده چیست؟

ماجرای امسال نشان می‌دهد مشکل کشور تنها تأخیر در ورود یک محموله نیست. پیش‌بینی نیاز، تنوع‌بخشی به واردات، حمایت از تولید داخلی و اطلاع‌رسانی عمومی، چهار حلقه به‌هم‌پیوسته در زنجیره تأمین واکسن هستند و اختلال در هرکدام، دسترسی مردم را دشوار می‌کند.

وزارت بهداشت می‌گوید سفارش‌گذاری از ماه‌ها قبل انجام شده، اما تأخیر تولیدکنندگان خارجی و مشکلات انتقال پول، روند تأمین را مختل کرده است. هم‌زمان، تولید داخلی به دلیل فروش نرفتن بخشی از محصولات متوقف شده و واکسن داروخانه‌ای نیز هنوز به تأمین ارز و نهایی شدن واردات وابسته است.

فصل آنفلوآنزا قابل پیش‌بینی است. بنابراین انتظار افکار عمومی این نیست که وزارت بهداشت در برابر بحران‌های غیرمنتظره معجزه کند؛ انتظار این است که برای یک نیاز فصلی شناخته‌شده، برنامه‌ای شفاف، چندلایه و قابل ارزیابی داشته باشد.

اکنون وزارت بهداشت باید پاسخ دهد چرا تأمین واکسن، به‌جای آنکه ماه‌ها قبل تعیین تکلیف شود، در آستانه فصل مصرف همچنان به واردات اضطراری، تصمیم‌های لحظه‌ای و وعده‌های کلی وابسته مانده است.