گستره آموزش زبان و ادبیات کردی در دانشگاه‌های جهان

به گزارش پایگاه خبری آوانا خبر به نقل از پایگاه خبری بین‌المللی کردپرس؛

به گزارش کردپرس، آموزش زبان کردی در دانشگاه‌های اروپا، آمریکا و آسیا در قالب رشته‌های دانشگاهی، درس‌های انتخابی و دوره‌های تخصصی دنبال می‌شود. مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی فرانسه، معروف به اینالکو، از مراکز اصلی این حوزه است که زبان، ادبیات و تمدن کردی را در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد آموزش می‌دهد و امکان انجام پژوهش در مقطع دکترا را نیز فراهم می‌کند. دانشگاه مطالعات خارجی پکن در چین، دانشگاه آزاد برلین در آلمان، دانشگاه اوپسالا در سوئد، دانشگاه اکستر در بریتانیا و دانشگاه ایندیانا در آمریکا نیز از مراکز فعال آموزش یا مطالعات دانشگاهی کردی به شمار می‌روند.

در این دانشگاه‌ها، آموزش کردی از نظر مقطع تحصیلی، حجم دروس و گونه‌های زبانی متفاوت است. برخی مراکز مسیرهای چندساله دارند و برخی دیگر زبان کردی را در قالب درس‌های انتخابی یا دوره‌های کوتاه‌مدت ارائه می‌کنند. سورانی و کرمانجی دو گونه اصلی مورد توجه در این برنامه‌ها هستند و در شماری از دانشگاه‌ها، آموزش زبان با مطالعه ادبیات، تاریخ و فرهنگ کردی همراه است.

اینالکو در پاریس یکی از باسابقه‌ترین مراکز آموزش دانشگاهی کردی در خارج از خاورمیانه است. آموزش زبان کردی در این مؤسسه از سال ۱۹۴۸ آغاز شد و در ادامه به برنامه‌ای شامل زبان، ادبیات و تمدن کردی گسترش یافت. دوره کارشناسی سه‌ساله و دوره کارشناسی ارشد دوساله است و آموزش سورانی و کرمانجی را در کنار مباحث ادبی، تاریخی و فرهنگی در بر می‌گیرد. دانشجویان پس از طی این مراحل می‌توانند پژوهش‌های تخصصی خود را در حوزه زبان و مطالعات کردی ادامه دهند. امکان پژوهش دکترا در این حوزه وجود دارد، هرچند این موضوع لزوماً به معنای ارائه مدرک مستقلی با عنوان زبان کردی در مقطع دکترا نیست.

در چین، دانشگاه مطالعات خارجی پکن در سپتامبر ۲۰۲۶ برنامه رسمی آموزش زبان کردی را آغاز کرد. بر اساس برنامه اعلام‌شده، سه سال نخست به آموزش سورانی و سال چهارم به کرمانجی اختصاص دارد. این دانشگاه در سال ۲۰۱۷ دپارتمان زبان و ادبیات کردی را ایجاد کرده بود و آغاز برنامه رسمی آموزش زبان، مرحله تازه‌ای از فعالیت آن در این حوزه محسوب می‌شود. با توجه به آغاز این برنامه در سال جاری، هنوز اطلاعات کافی برای ارزیابی نتایج آموزشی و میزان موفقیت آن در دست نیست.

دانشگاه آزاد برلین در آلمان نیز زبان کردی را در قالب درس‌های دانشگاهی ارائه می‌کند. در برنامه آموزشی سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷، درس‌های کردی مرکزی یا سورانی و آموزش کرمانجی دیده می‌شود. دانشجویان می‌توانند مهارت‌های زبانی خود را در سطوح مختلف تقویت کنند و آموزش زبان را با مطالعات کردی و خاورمیانه پیوند دهند. با این حال، ارائه این درس‌ها به معنای وجود رشته مستقل کارشناسی یا کارشناسی ارشد زبان و ادبیات کردی نیست.

در سوئد، دانشگاه اوپسالا درس‌های کردی را با اعتبار دانشگاهی ارائه می‌کند. در برنامه پاییز ۲۰۲۶ این دانشگاه، درس «کردی A» با ۳۰ واحد دانشگاهی و دوره مقدماتی سورانی با ۱۵ واحد پیش‌بینی شده بود. بخشی از آموزش‌ها به‌صورت غیرحضوری برگزار می‌شود. ارائه درس‌ها در هر نیم‌سال به برنامه آموزشی دانشگاه وابسته است و همه دوره‌ها الزاماً در تمام سال‌های تحصیلی تشکیل نمی‌شوند.

در بریتانیا، دانشگاه اکستر از مراکز مهم مطالعات کردی است. این دانشگاه آموزش کرمانجی را برای دانشجویان کارشناسی مطالعات خاورمیانه و دانشجویان تحصیلات تکمیلی مطالعات کردی در نظر گرفته است. مرکز مطالعات کردی دانشگاه اکستر همچنین در زمینه پژوهش‌های مرتبط با زبان، ادبیات، تاریخ و جامعه کردی فعالیت می‌کند و امکان انجام پژوهش در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا را فراهم می‌سازد. در کنار این برنامه‌ها، مرکز زبان دانشگاه دوره مقدماتی آنلاین کرمانجی را نیز در قالب یک دوره ده‌هفته‌ای ارائه کرده است.

مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن، معروف به سواس، نیز دوره‌های سورانی و کرمانجی را از طریق مرکز زبان خود برگزار می‌کند. این دوره‌ها در چند مرحله ارائه می‌شوند و مهارت‌های گفتاری، شنیداری، خواندن و نوشتن را پوشش می‌دهند. هر مرحله معمولاً یک نیم‌سال ده‌هفته‌ای طول می‌کشد. این دوره‌ها برای یادگیری زبان طراحی شده‌اند و با رشته‌های دانشگاهی مستقل تفاوت دارند.

در آمریکا، دانشگاه ایندیانا در بلومینگتون از مراکز فعال آموزش سورانی است و دوره‌هایی را در سطوح مقدماتی، متوسط و پیشرفته ارائه می‌کند. این دانشگاه همچنین برنامه‌های تابستانی آموزش زبان کردی دارد. دانشجویان می‌توانند زبان را در کنار مطالعات مربوط به تاریخ، سیاست و جامعه کردها دنبال کنند. دانشگاه فلوریدای مرکزی و دانشگاه نورث‌ایسترن ایلینوی نیز در دوره‌های مختلف درس‌ها و برنامه‌هایی در حوزه زبان یا مطالعات کردی داشته‌اند، اما استمرار ارائه این دوره‌ها به برنامه آموزشی هر دانشگاه وابسته است.

در ارمنستان، دانشگاه دولتی ایروان نیز در برنامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات ایرانی خود درس کردی داشته است. در برنامه منتشرشده برای سال تحصیلی ۲۰۲۵–۲۰۲۶، این درس در نیم‌سال سوم و به ارزش سه واحد دانشگاهی ارائه شده بود و بخش عملی آن ۳۰ ساعت آموزش را شامل می‌شد. با این حال، اطلاعات موجود برای تأیید ارائه مستمر این درس در سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ کافی نیست.

در کنار دانشگاه‌ها، مؤسسات تخصصی نیز در آموزش زبان کردی فعالیت می‌کنند. مؤسسه کردی لوزان در سوئیس در سپتامبر ۲۰۲۶ دوره‌های آنلاین سورانی و کرمانجی را در سطح مقدماتی آغاز کرد. هر دوره ۱۲ هفته و شامل ۱۲ جلسه است و در پایان، گواهی حضور به شرکت‌کنندگان ارائه می‌شود. مؤسسه زهرا در آمریکا نیز دوره‌های آنلاین سورانی و کرمانجی را در سطوح مختلف برگزار می‌کند و در حوزه مطالعات کردی فعالیت آموزشی و پژوهشی دارد. این دوره‌ها از نظر نوع مدرک و ساختار آموزشی با رشته‌های رسمی دانشگاهی یکسان نیستند.

دکتر بن پریست، استاد دانشگاه ایندیانا و پژوهشگر مسائل کردی، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری کردپرس در سال ۲۰۲۱ به وضعیت زبان و مطالعات کردی در دانشگاه‌های غربی پرداخت. دکتر بن پریست که زبان سورانی را می‌داند و در دانشگاه ایندیانا این زبان را تدریس کرده است، در آن گفت‌وگو بر اهمیت آموزش زبان در کنار مطالعه تاریخ و جامعه کردی تأکید کرد. او کمبود منابع مالی و محدود بودن تقاضا برای یادگیری کردی را از موانع توسعه آموزش این زبان دانست و بر اهمیت استفاده از آموزش آنلاین برای افزایش دسترسی زبان‌آموزان تأکید کرد.

بررسی برنامه‌های آموزشی این مراکز نشان می‌دهد که سطح آموزش کردی در آن‌ها یکسان نیست. اینالکو دارای مسیر تحصیلی چندساله در حوزه زبان و ادبیات کردی است؛ دانشگاه‌های آزاد برلین و اوپسالا درس‌های دانشگاهی در سطوح مختلف ارائه می‌کنند؛ دانشگاه ایندیانا بر آموزش سورانی در چند سطح تمرکز دارد و دانشگاه اکستر آموزش زبان را در کنار مطالعات کردی دنبال می‌کند. در مقابل، برخی مراکز تنها دوره‌های کوتاه‌مدت یا درس‌های انتخابی دارند.

اطلاعات موجود تا اکتبر ۲۰۲۶ از فعالیت مراکز آموزش زبان کردی در فرانسه، چین، آلمان، سوئد، بریتانیا، آمریکا و ارمنستان حکایت دارد. با این حال، اطلاعات جامعی درباره شمار دانشجویان، میزان فارغ‌التحصیلی، سطح نهایی مهارت زبان‌آموزان و استمرار همه دوره‌ها در دسترس نیست. از این رو، ارزیابی دقیق کیفیت آموزشی هر مرکز به بررسی برنامه درسی، تعداد واحدها، سطح زبان مورد انتظار و وضعیت ارائه دوره‌ها در هر سال تحصیلی نیاز دارد.